Montejo

Montejo (4)

Monday, 18 May 2015 00:00

Montejo Februaro 2015

Written by
Tuesday, 02 December 2014 00:00

Montejo07

Written by
Montejo 07

Jaro--4, N-ro-7, 1997 

Redaktante

Dum la pasinta jaro la nepala registaro decidis nomi la venontan jaron. VIZITU NEPALON 1998.  LA preparado komencigis antau longe.  Katmanduo, la cefurbo de Nepalo, travivas nuntempe refresigajn laborojn: la muroj ricevas novajn tegajojn da farbo; la truoj en la stratoj estas plenigataj. La registaro esperas bonvenigi almenau 500,000 eksterlandanojn al Nepalo dum la jaro. Da hoteloj estas sufice – kaj multstelaj. La monoj, lagoj kaj naciaj parkoj ciuj vokas.

La Nepalo Esperanto-Ascio ankau arangas specialan programon: la duan Internacian Himalajan Renkontigon, de la 27a de februaro gis la 7a de marto, 1998.Preskau dek kvin eksterlandanoj aligis, kaj ni esperas ke tio nombro grandigos.  Nepalo estas lando de Everesto kaj la naskigloko de Budho.  Tio ci numero de Montejo, eldonita nun post longa intervalo, prezentas diversajn artikolojn pri nia lando.  Eble gi vekos la intereson de kelkaj legantoj vidi la landon per propraj okuloj.
=
Travivajo en Nepalo

-- Marie Daenen,  Belgio

Iutage mi legis artikolon en la revuo “Esperanto” pri Esperanto-Asocio en Nepalo.  Tio tuj kaptis mian atenton car mia pliaga filo edzigis sin al nepalanino kaj ili logas en Katmanduo.  Infano naskigis kaj mi decidis iri al Katmanduo kaj tie restadi kelkatempe.

Mi vizitis Esperanto-klubejon en kvartalo Baneshwor (Baneseur), en Quest Language Institute, Old Baneshwor.  Esperantistoj kunvenas sabate de la 11a gis la 13a.  Post peto de Mukunda Rag Pathik, tiama prezindanto de Nepala Esperanto-Asocio, mi komencis instruadon per Mazi en Gondolando kun helpo de Bharat Kumar Ghimire, kiu tradukis de Esperanto al nepala lingvo.  Post dudek kursoj da naudek minutoj, kia estas la rezulto?  Ne granda. 

Bela fina festo estis dutaga restado ce monto Nagarkot, kie D-ro Kesab Ram Gosi, Esperanto-parolinto, klarigis pri astronomiaj mezuriloj.

Unu jaron poste, mi havas denove dumonatan restadon en Nepalo.  Cifoje mi ne instruas al komencantoj car du au tri nepalanoj tion kapablas.  Ili faru.

Mi instruas al progresantoj dufoje semajne sed lingvo-nivelo estas tiom ege diversa!! Estonte mi faros tiel, kiel oni agas en Europo, t.e. trapasigi ekzamenon antau ol rajtigi al progresiva kurso.  Ankau en bazlernejo mi  instruis dufoje semajne per lernolibro Ludu kun mi, propedeutika metodo.   Sabata kluba kunveno okazis en tiu lernejo de Samakhusi (Samakusi).  Estis oportuna kontakto inter estanteco kaj estonteco. 

Kion konkludi el tio cio?  Lernado de io ajn postulas tempon.  Karaj nepalanoj, vi havas tempon por festadi, festivaladi, babiladadi.  Bone!  Elcerpu iomete el tiu tempo por lerni ILo\'n.  Kredu min, estas vera plezuro.  Ciu ajn povas gin gui.

“Le sourire du Nepalo” (rideto el Nepalo) estas famkonata tra tuta mondo kiel simbolo de bonfarto kaj mensa trankvileco.  Gi ankau estu simbolo de progresemo, organizado, kunlaborado, memstarigado.   Eblas, cu ne!
=
Kie mi estas?

-Narendra Rag Bhattaraj
 
Kie mi forlasis min mem?
Mi konstante sercas.
La straton mi ciam lauiras;
Kiel mi forgesis min hodiau?

Mi pensas laueble forkuri;
Kial mi malsukcesis?
Mi forlasis vin;
Pro tio mi ne trovas min.  
Kie en la stranga urbo
Mi perdis min, mi ne scias.
Mi tute ne trovas min mem.
En la silenta nokto,
Mi sekvas la progran ombron!
=
Gosainkundo

F-ino Ganga Malla

Godainkundo (Godajnkundo) estas granda lago situanta en Rasuwa distrikto 130 kilometrojn nordokcidente de Katmanduo, la cefurbo.  Gi estas rigardata kiel religie tre signifa loko por hinduoj.  Tie trovigas 108 lagoj, la plej gravaj el kiuj nomigas Sarasvati, Bhairab kaj Surya (Surja).  El ili la plej grava lago estas Gosainkundo.

Por atingi Gosainkundon oni povas iri per buso gis Dhunche (Dhunce), ekde kie oni devas piediri.  La vojo ekde Dhunche estas irebla en unu tago se oni marsas rapide.  Sed por pli gui la alsupradon oni povas tranokti en Chandanbari (Candanbari) au Cholangpati (Colangpati) kaj ekiri frue matene la sekvan tagon por marsi proksimume 6-7 horojn.

Gosainkundo situas tre alte, je 4,360 metroj.  Do al vojagantoj okazas kelkfoje malsaneco pro la alteco.  La malsaneco estas kuracata per ajlo au aliaj medikamentoj.

Dum marto kaj aprilo la pejzago estas aparte agrabla.  Lau la vojo estas multaj rododendroj, kiuj floras neesprimeble belege.  Se poeto iros tien tiam, li au si komencos tuj verki ion.  La koloro de la floroj sangigas lau alteco.  Unue oni vidas rugajn florojn, poste blankajn, ankorau poste rozajn, kaj finfine purpurajn.  Cirkau Laurebina (Laurebina) la plantoj kaj floroj estas malgrandaj.  Anakau tie la koloroj de la floroj estas diversaj.  Oni povas vidi rugajn au blankajn lau alteco.  Apud Gosainkundo ne estas grandaj arboj,  nur herboj, car la klimo tie estas tre malvarma.

La plenluntago en augusto estas la kulmino de la ciujara festivalo de Gosainkundo.  Proksimume dek mil homoj vizitas la lokon en tiu tempo. Tie oni banas sin kaj faras en templo adoragon al la dio Shiva (Siva).  La akvo de la lago estas ciam malvarmega.  En vintro gi glaciigas.

Ekzistas legendo.  En la antikva pasinteco la dio Shiva trinkis la venenon kiu venis de la maro kaj malsanigis.  Ne povante elteni la doloron, li sovis sian tridenton en la teron de la monto.  Akvo elvenis kaj formis grandan logan.  Shiva kusigis sin en la lago kaj atendis gis lia doloro malaperis.  Nun oni diras ke homoj kiuj estas bonaj kaj puraj povas vidi la dion en la lago.  Amaso da homoj iras al Gosainkundo por tia vizio.  Oni povas laudire vidi la dion nur tiam, kiam la suno brilas.  Miaopinie la ombro de la suno estas tio kion oni vidas.

Oni ankau kredas ke nur bonkoraj homoj povas atingi la lokon; malbonaj homoj au mortas au perdas la vidpovon, au ilia kapo doloras tiom ke ili vomitas ktp.  Mi pensas ke tio cio okazas pro la alteco kaj venenaj floroj.  En julio kaj augusto floras fakte kelkaj floroj kiuj estas venenaj.  La aromo de tiuj ci floroj povas malsanigi homojn.  Do se oni vizitas la lokon antau au post la florsezono, tiaj problemoj ne okazos.

Gosainkundo ankau estas loko kiun multaj turistoj vizitas ciujare.  Gi estas fakte tre bone situanta loko por mallonga piedvagado.
=
La Gjapuoj de la valo de Katmanduo
-- “Susil” Tulsi

La Gjapu-gento estas gento honesta kaj rekta.  Ili estis tute sendependaj en antikvaj tempoj, kaj ankau hodiau ili ne satas esti helpataj de aliaj.  Antau miloj da jaroj la valo de Katmanduo estis granda lago, sed poste, lau tradicio, la dio Manjushri (Mangusri) alvenis el Cinio por logi sur la monteta deklivo Svayambhu (Svajambhu), kaj per sia disko Sudarshana (Sudarsano) malfermis la valon por ke la akvo povu elflui kaj la tero povu taugi kiel logejo.  Li ankau trancis la kolon de la demono Banasuro, kiu dormis en la okcidenta parto de la valo.  Per tio la akvo, kiu estis barita, povis flui kiel pluvo.  Nuntempe tiu loko nomigas Chovar-galchi (Covara-galci).  Tie logas hodiau Gjapuoj.

Lau historio, la homoj nomataj Gopalbansioj estis la unuaj logantoj de la valo, en Matatirtha kaj Tankoto.  Ili estis pastistoj de bovoj ankau sur la monteto Kirtipuro.  Sed stranga afero okazis.  Bruna bovo ciutage elsprucis sian lakton sur la lingon de la dio Pashupati (Pasupati, t.e. Siva) en Bankali.

La antikvaj logantoj de la valo jam de longe uzas tamburon nomatan dhime por protekti la rikoltojn de bestoj kaj birdoj.  Sed oni ne scias precize kiam gi komencis esti uzita.  Oni povas audi gis komencis esti uzita.  Oni povas audi gis nun la tradiciajn folklorajn kantojn kaj pregojn al dioj lau sezono, sed ciam malpli ofte.  La valo de Kathmanduo ankau konas aliajn muzik-instrumentojn: dafo, kajjadi, muvali kaj kahan.  Simile, ilia sono nuntempe pli kaj pli perdigas.

La Gjapuoj uzas nigran teron por fekundigi siajn rikoltojn.  Aliaj gentoj ne uzas tian teron, kaj aliaj gentoj ankau ne uzas la ilon khatanmuga por disrompi terpeciojn.  Tiu estas konstruita el ligno kaj bambuo.  Ankau nigrizo kaj sinki (sekigitaj legomoj) trovigas nur ce la Gjapuoj.  Post 1768, la jaro kiam la rego Pritvi Narajan Saha venkoprenis la Katmanduo-valon, multaj legomoj kaj multa rizo de Kirtipuro estis detruitaj.  Ekde tiam oni komencis produkti sinki.

La Jamari Purni estas la cefa  festo de la antikva nevara (gjapua) kulturo.  En tiu tago la nevaranoj metas melason en rizpanon, kuiras la miksajon kaj mangas gin.  Ankau gis nun oni uzas manmuelilojn el stono.

En Guru Purnima, kiam oni sangas sian sakran fadenon sur la sultro, oni mangigas rizon al ranoj au bufoj, kredante ke ili estas protektantoj fekundigantoj de farmoj.  En vintro multaj Gjapuoj surmetas specialajn suojn faritaj el pajlo de rizo kaj folioj de la arbeto ketuki.

Gjapuoj regis la valon gis la fino de la sepa jarcento.  Poste, kiam dum la regperiodo de Narendra Deva ne pluvis en la valo dum dekdu jaroj, la tri regoj de  Katmanduo, Patan kaj Bhaktapuro (la lasta estis Gjapu) petis la dion Karunamaja, t.e. au Siva au Avalokitesvaro, ke li venu de Bharato por savi la landon, kaj tio okazis.
=
Kien iras la Nepala ekonomio?

-Razen Manandhar
 

Kaj ricaj kaj malricaj homoj en Nepalo nun havas nur unu celon en sia vivo – iel ajn esti ricaj.  Avaro pri ricajo jam fremdigis homojn de ilia natura feliceco kaj honesteco en preskau ciu aspekto.

La popolo de Nepalo estis iam fama ne nur kiel bravaj soldatoj sed ankau kiel sinceraj komercistoj laborantaj tra la Himalajo dum miloj da jaroj, malgrau kultura malsimileco, geografiaj malfacilajoj kaj sociaj kaj lingvaj problemoj.  La samaj homoj nun estas pigraj kaj ec silentas kiam ili vida ke homoj de najbaraj landoj envenas por komerci kaj prosperas surloke.  Homoj ci tie uzas sian tempon pli multe por trovi rapidan vojon por sia persona profito ol sincere labori por la bono de la lando. 

Estas nature ke homoj sekvas au rekte au malrekte kion faras la politikistoj.  Tiuj kiuj promesis dedici sian vivon al la feliceco de la popolo kaj prospero de la lando ekagas hontinde kaj ec ne vidas post si.  En Nepalo, kiel en aliaj landoj,  koruptado komencigas de politikistoj.  Tiuj senhonte spektigas siajn malkuloplenajn agojn en publiko kaj pretendas ke estas ilia rajto kapti monon de la registaro.  Ne temas pri ciuj, sed la plimulto de ili versas salivon por posteno, ne por servi la mizeran popolon kaj labori por solvo de iliaj problemoj sed por eltiri la lastan guston de svito kaj je fino fari ilin pupoj.  Post reveno de multpartia demokratio, inklino al mongajno per malhonesta vojo jam farigas rutina.  Tio povas esti la kialo ke homoj nun perdas intereson pri politikaj aferoj.

La diferenco inter ricaj kaj malricaj popoloj ne estas kontraunatura en lando kun libera ekonomio.  Tiuj gajnas kiuj laboras, sed kio estas videbla en la nuna socio estas ne akceptebla, nome ke unuflanke homoj ne povas aceti la ciutagan panon post gisnokta laboro, dum kelke da homoj subite farigas ricegaj tuj post dungo en tiel nomataj “fruktodonaj segoj.”  Ne temas nur pri envio; estas dangere ke homoj nun ec cesas “fama” kiel unu el la plej malricaj landoj de la mondo, eksterlandanoj miras kiam ili vidas homojn ci tie uzantaj la plej modernajn ajojn en sia ciutaga vivo.  Neniu instruu alian ke oni devas disdoni sian trezuron al malriculoj pro hipoteza egaleco.  Tamen, cu ne estas devo de civitanoj ke unu regardu la mizeron de samlandanoj kaj almenau arangu ian projekton por ke junuloj havu sancon labori ci tie anstatau okulumi al eksterlanda laboro kiu estas gismorte hazardoplena?

Sendube milionoj da usonaj dolaroj venas en Nepalon de ciuj direktoj por plibonigi la suferantajn homojn ci tie, sed nur malmulte da homoj scias ke pli ol duono de la mondonaco reiras al donacantaj landoj kiel salajro (kiu estas nekompareble granda) al tiuj eksterlandaj konsilistoj kiuj venas kun la projektoj.  Kaj la restajo ankau estos disdividita inter politikistoj antau ol gi atingus la verajn bezonantojn.

Estas bedaurinde ke nepalanoj ekforgesas sian propran vivstilon kaj kulturon, kiuj estas nun malrapide anstatauataj de necertaj kopioj de okcidentaj principoj de ekonomio kaj vivo.

Nepalanoj ja havas kuragon kaj eblecon por rekonstrui la vojon al prospero.  Ni esperu ke ni, ne forgesinte malnovajn erarojn, sed lernante de ili, alportos nian karan landon al brila estonteco.
=
Kion signifas Esperanto?*

-- S-ro Devendra Aryal  

La lingvo Esperanto havas nun 110 jarojn.  Dum periodo de pli ol unu jarcento la nombro de homoj kiuj parolas Esperanton daure pligrandigas, sed gi ne povis popularigi sin universale.  Oni taksas la nombron da parolantoj de Esperanto, kiun la kuracisto Ludoviko L. Zamenhof kreis en 1887 por meti finon al la malegaleco en interlanda komunikado, je pli ol 15 milionoj tutmonde.

La naskinto de Esperanto estas do Zamenhof.  Li naskigis en 1859.  Li estis oftalmologo en Varsovio kaj estis judo.  Zamenhof rigardis netolereblaj la ekscesojn faritajn de la tiama registaro kontrau la kamparanoj en 1870, kaj kreis Esperanton, volante meti inter-komunikadon sur facilan bazon.  Li kreis Esperanton spite al la protestoj de lia patro.  Dum Zamenhof studis oftalmologion, por kontentigi sian patron, li komencis fari divers-flankajn esplorojn pri Esperanto.  Lia patro montris neniun simpation por tiu ci laboro, kaj li ec iam dissiris malneton pri la lingvo preparita de lia filo kaj bruligis gin.

“Lipharoj ne malebligas la mangadon”, lau proverbo, kaj la fervora Zamenhof restrecis sian forton por atingi sian celon, kaj ne cesis antau ol perfektigi Esperanton.  Li mortis en 1917 sen povi havigi al gi universalan popularecon.

Zamenhof pasigis kelkajn jarojn studante leksikologion kaj gramatikon por disvolvi la lingvon Espernto.  Esperanto havas 6,000 radikojn kaj 16 gramatikajn regulojn.  Sesdek elcento el la vortotrezoro devenas de la latina, kaj la ceteraj de la greka, germana kaj aliaj lingvoj, inter kiuj trovigas pola kaj rusa influoj.  La biblioteko de la  Centra Oficejo por la komunumo de parolantoj de Esperanto enhavas pli ol 20,000 librojn en tiu ci lingvo.

La uzado de Esperanto tutmonde kreskas tagtage.  En iuj landoj, inter aliaj Usono kaj Cinio, oni gvidas regulajn kursojn en altlernejoj, kaj ciujare, por disvastigi la lingvon, oni esperantigas pli ol 200 librojn.  Oni instruas gin en centoj da lernejoj tutmonde, kaj la universitato de Landono havas postdiploman kurson pri Esperanto.  Gi estas pli kaj pli uzata ankau en radio kaj en teatroj.  Iu kompanio en Nederlando disvolvis komputoron, kiu povas elprinti en Esperanto.  Tiuj kiuj volas disvastigi Esperanton kiel komunan lingvon por la tuta mondo estas ege aktivaj.  Ankau en Nepalo grupo da parolantoj klopodas plilargigi la scion de Esperanto, sed la nombro de nepalanoj kiuj uzas gin ne estas certa.

*Tiu ci estas mallongigita traduko de artikolo aperinta en la jurnalo Kantipur.  La nepalan esperantigis Philip Pierce.
=
Novajoj
 
S-ro Mukunda Rag Pathik partoprenis kiel reprezentanto de Nepalo la 82an Universalan Kongreson de Esperanto en Adelajo, kaj la ILEI-konferencon en Melbourno, Australio.  Reveninte al sia naskiglando, li vivece priskribis la multajn travivajojn.  Li havis ekzemple la sancon esti intervjuita en diversaj radioprogramoj.  Krome aperis en loka jurnalo foto de li kaj aliaj kongresanoj.  Alivorte, memorindaj tagoj.

NI elkore dankas al S-rino Itagaki Akiko de Japanio, kiu sendis al NespA librojn kaj foto-albumojn, kaj donacis 100 usonajn dolarojn por helpi al gi eldoni Montejo.

La unua Internacia Himalaja Renkontigo okazis en februaro 1996, kaj baldau venos la dua, de la 26a februaro gis la 7a marto 1998.  La unuan partoprenis gastoj el Koreio, Japanio, Germanio, Svislando, Nederlando, Norvegio kaj Italio.  Ci-foje oni havos la sancon viziti la Katmanduo-valon, Citvan  Nacian Parkon kaj la  urbon de Pokhara.  Gis la fino de la jara oni povas aligi kontrau 600/650 usonaj dolaroj (lau lando).  Por pli da informoj, skribu al Sierra Travel and Tours / P.O. Box 3565/ Kathmandu; Fakso: 00977-1-4422819,

La ci-jara kongreso de NespA okazis en la 10a de majo.  Du membroj estis aparte honoritaj: D-ro Kesab Ram Gosi, kiu pli frue estis agnoskita per la Societo de Astrologoj de Bharato pro siaj multjara agadoj en tiu ci fako; kaj S-ro Masahiro (Marc) Ono, kiu estis  forlasonta Nepalon post pli ol dekjara restado, pro sia senlaca laborado kiel UNICEFano kaj fidela helpado al NespA.

Krome, nova estraro estis elektita:
Prezidanto: F-ino Maja Raj
Vic-Prezidantoj: S-ro Narendra Bhattarai kaj S-ro Punja Prasad Acarja
Generala-sekretario: F-ino Ganga Malla
Kasisto: S-ro Pos Rag Subedi
Sekretario: S-ro Nara Bahadur Bhugel
Membroj: F-ino Anupa Bhandari, S-roj Subhas Gautam, Cola Nath Pokharel, Hare Ram Bista, Balaram Thapa 

Tuesday, 02 December 2014 00:00

Montejo 06

Written by

jaro-2, n-ro: 6, februaro/marto/aprilo 1995 

Redaktante
 Ekde la lasta numero de Montejo multe da akvo jam fluis sub la proverban ponton.  Nepalo havas novan registaron (v. pg 3).  Multaj festivaloj estas celebritaj (v. pg 4 por unu el ili).  Kaj pluraj membroj de nia asocio havis la sancon partopreni en la Universala Kongreso en Seulo (v. pg 8).  Ciuj aspektoj de tiu lasta imponis al ili, car escepte de unu persono, neniu el  la grupo jam antaue ceestis tian okazajon.  Koreio estas bela lando, kaj gia popolo gastama kaj verva.  La prezidanto de NespA kaj membro de la azia karavano, Mukunda Rag Pathik, metis siajn impresojn pri la korea evento sur paperon por niaj legantoj (v. pg 10).

Al ni en la animon enigas la sento ke nia malgranda snurero de la E-movado nun pli kaj pli interplektigas kun tiu multe pli granda parto ekster niaj landlimoj.  Kaj ankau inverse, kiel montrigas per la aligado de gis nun dek kvin homoj al la unua Internacia Himalaja Renkontigo (v. pg 8).  Ceestinte la UK, ni nun scias iom pli pri tio, kion niaj gastoj atendas dum tiaj eventoj.  Nia espero estas ke ili bedauras la neceson foriri je la fino de la renkontigo kaj volos baldau reveni.  Pli pri tio en la venonta numero.
=
 RAPORTO
Parlamenta Elekto \'94 en Nepalo

Nepalo nun havas novan registaron, formitan de la komunista partio.  Rezulte de la mezelekto de la 15a de novembro 1994, la prezidanto de la Nepala Komunista Partio (Unuiginta Markisma kaj Leninisma (NKP-UML), S-ro Man Mohan Adhikari, nomigis cefministro de Nepalo.  S-ro Adhikari estas la unua komunista cefministro de la lando. 

La Nepala rego, Birendra Bir Bikram Shah Dev, nomis S-ron Adhikari kiel cefministron la 29an de novembro.  Sub la estreco de S-ro Adhikari formigis nova registaro de dek kvin ministroj.

En tiu ci parlamenta elekto 205 segojestis prikonkursitaj, el kiuj la NKP-UML kaptis 88, la Nepala Kongresa Partio (NK)  83, la Nacia Demokratia Partio (RPP) 20, la Nepala Partio de Bona Ideo 3, la Nepala Laborista kaj Farmista Partio 4 kaj sendependaj kandidatoj 7.  Entute, 24 partioj partoprenis kaj 1442 homojkandidatigis en tiu ci elekto.  Neniu partio sukcesis akiri la plimultecon; la komunistoj do formis malplimultecan registaron.  La 10an de julio 1994, pro la parlamenta malkonsento de la dankpropono post la jara rega prelego, la pasinta cefministro, S-ro Giriga Prasa Koirala mallonga tempo la mezelekto estis anoncita.  Gi estis la dua parlamenta elekto post la revolucio de aprilo 1990.  Sekve de la unua elekto de 1992, la NK formis demokratian plimultecan registaron sub la estreco de S-ro Koirala, kaptinte 113 el 205 segoj.  Dum tiu periodo, la NKP-UML estis cefa opozicio en la parlamento, sed nun la NK ludas tiun rolon.


Rezultoj de la Parlamenta Elekto \'94 –

Politikaj partioj
     Nombro
da kandidatoj        Vekintaj kandidatoj
Nepala Komunista Partio (NKP-UML)         196       88
Nepala Kongresa Partio (NK)                       205       83
Nacia Demokratia Partio (RPP)                     202        20
Nepala Partio de Bona Ideo                             86     3
Nepala Laborista kaj Farmista Partio                27      4
Aliaj partioj      341     0
Sendependaj kandidatoj         385     7

    Entute:
    1442      205

Fonto: Raporto de la Elekta Komisiono, 1994

-Rabindra Roy
=
 FESTIVALO
Jomari Punhi

Jomari Punhi estas unu festivalo el multaj festivaloj de Nepalo.  Gi okazas en decembro kaj speciale en la Katmando Valo.  En la tago de la festivalo oni mangas iun panon nomatan jomari, kaj la tago mem estas la plenluna tago (en la nevaa lingvo punhi signifas \'plenluna tago\').  Pro tio la festivalo nomigas Jomari Punhi.

Oni faras jomari de novrikoltita rizfaruno.  La formo de jomari estas konusa.  Oni kredas ke ju pli la pinto longas, des pli la venontaj tagoj longigos.  Farante jomari, oni enmetas dolcajojn por ke gi estu bongusta.  Dum dek kvin au dudek minutoj oni vaporkuiras gin kaj tuj poste la familio mangas gin kune.

En tiu tago, nevaanoj kuiras kiel eble plej multajn specojn da jomari.  Ili ankau faras figuron de la dio de faruno kaj metas gin en la grenujon.  Starigante gin ili adoras gin kaj petas ke la grenujo ciam estu plena.  Post la adoro, familianoj kune denove mangas jomari.  Ci-tage geknaboj de ciuj kvartaloj iras de domo al domo kaj petas donacon de jomari.  Ili kantas apartan kanton pri jomari antau la domoj.  Familioj disdonas la mangajon el sia provizo kun plezuro.

Lau la sankta libro Visnupuran, se iu adoras la dion en tiu ci tago per jomari, tiu felicigas kaj la grenujo ciam plenos.  Unu rakonto pri Jomari Punhi menciita en la sankta libro estas jena:

Estis unu pia riculo, Sucandra, en la urbo de Pancal.  Li kaj lia edzino ambau estis fiedlaj al la dio Visnu.  En la plenluna tago de decembro, la geedzoj purigis sian domon kaj kuiris jomari.  Kuirinte gin, ili mangis unu parton kaj donis alian parton al aliaj personoj por ke ili mangu.  La dio volis provi ilin.  Li maskovestis sin kaj iris por peti mangajon.  La edzino de Sucandra bonvenigis lin kaj donis veston por ke li vestigu per gi kaj donis jomari por ke li mangu.  Regardinte sian afablecon, la dio Regardinte sian afablecon, la dio felicigis.  Finfine, li montris al ili sian origianan formon.  Helpinte ili per konsiloj, li malaperis.  Ili enmetis la citron en la grenujon kaj adoris la dion per konusa jomari dum kvar tagoj.  Ili agis tiel kiel la dio sugestis.

Tio prosperigis ilin, kaj ili posedajo pli multigis.  Ili plu sanis kaj ec pli fortigis.  Rigardinte ilian prosperon, aliaj ankau komencis fari jomari.  Tiel la festivalo evoluis en la plenluna tago de decembro.

Do, Jomari Punhi estigis grava festivalo.  Oni vizitas sanktejojn, portante jomari, por adori la diojn.  En la katmando Valo, estas templo Dhanjesvar Mahadev, kaj granda pilgrimo al gi okazas dum la festivalo.

Ankau en la dua, kvara, sesa, oka, deka, kaj dek dua naskigtago de gefiloj de nevaanon oni kuiras jomari kaj disdonas gin al proksimaj parencoj.  La historio montras ke la kutimo kuiri jomari komencigis dum la tria jarcento.

- Narendra Manandhar
=
 JUNULARA PAGO
Junulara Gardeno

Estas iu organizo kiu arangas kongreson, kie oni povas amikigi, kanti, danci kaj babiladi kun gejunuloj de pli ol dudek landoj sub unu tegmento.  Tiu organizo estas TEJO (Tutmonda Esperantista Junulara Organizo), kaj tiu kongreso estas la IJK (Internacia Junulara Kongreso), la sola kongreso en la mondo en kiu oni povas interkomprenigi kun diverslandanoj gejunuloj sen tradukanto.

Fondita en 1935, TEJO nun havas tridek sep landajn sekciojn kiel fortajn manojn.  Ekde la komenco gi funkcias kiel ponto inter diverslandaj junaj parolantaj de Esperanto, okazigante diversajn programojn, el kiuj la plej grava estas la IJK.

Post sia fondigo TEJO okazigis la IJK ciujare krom, pro la dua mondmilito, la sep jaroj inter 1940 kaj 1946.  Do, de la plej malgranda kongreso en Francio en 1957 kun 30 partoprenantoj gis la plej granda kongreso en Pollando en 1987 kun 1034 partoprenantoj, TEJO sukcesis okazigi kvindek junularajn kongresojn gis nun.  La pasinta estis en Chanon, Koreio. 

La kunvenejo de la 50a IJK, Dankook Universitato de Koreio, estis vera gardeno por la 241 la 30a de julio gis la 6a de augusto.  Energie laborante por la prezidantoj, Edlyn Teske kaj Danny Ten Haf, multe kontirbuis al la sento de frateco inter la partoprenantoj.  Alia persono kiu altiras la atenton de kongresanoj estis la ceforganizanto de la 51a IJK, estrarano Jelena.  Dank\' al la senlacaj kaj celtaugaj laboroj de LKK-anoj,  ciuj matenoj alportis valorajn spertojn, kaj kiuj la partoprenantoj facile forgesis pri la horo.  Oni miris kiam la suno ekbrilis en la pura cielo. 

Kompara kun la mondo, nia movado estas nur eta, sed gi vere, ni fervore kredas, estas paca gardeno.  Kial ni ne blovu la bonodorojn de nia gardeno al ciu urbo kie okazas la IJK, per tio ke ni arangas iajn programojn pri sociaj problemoj de tiu urbo por la urbanoj mem.  Tial ni povas postlasi memorajojn de junaj esperantistoj al civitanoj de la konresa urbo.

Tiu ci korea bukedo de gejunuloj jam disigis.  Venontjare gia bedo estos en Sankt-Peterburgo ekde la 31a de julio 1995.  La kongresa temo: \"Junularo, kiu ne nur dancas.\"

-Diperndra Kumar Piya
=
 TURISMO
Nepalo- celo de touristoj

La himalaja lando de Nepalo estis kvazau planita por tiuj kiuj volas esti proksimaj al natura beleco kaj fresa aero.  Gi nomigas \"la logejo de dioj\" pro la ciela karaktero de sia pejzago, kaj gi ankau rajtas fieri pri historiaj, religiaj kaj kulturaj remarkindajoj.  Ekde la antikva tempo sanktuloj kaj saguloj vizitas la Himalajon por mediti, atingi la internan pacon kaj esti en dia ceesto.

La Himalajo estas la plej nova kaj alta montaro de la mondo, kaj granda parto de gi situas en Nepalo.  Ekzistas pli ol 1000 meotpintoj en Nepalo, kaj ok el ili havas altecon de pli ol 8000 metroj.

Antau 1951 Nepalo estis fermita al eksterlandanoj, sed nun gi bonvenigas anoj de ciu terlando.  En Nepalo turismo estas tre prospera branco de komerco.  La lando lernas pli kaj pli kontentigi gastojn, por ke ili reiru al siaj hejmlandoj kun sufice da bonaj memoroj pri sia vizito.

Piediremaj turistoj trovos montajn provincojn plenajn je nepala carmo, kaj kun multaj etnoj, tradicioj, kulturoj ka vagvojoj.  Por piedvagi oni ne bezonas specialan trejnadon, multekostajn ilojn au grandan teamon.  Nur du sanaj gamboj kaj entuziasma koro suficas por trovi ne antauimagitajn pejzagojn.  Vilagoj, arbaroj, valoj kaj eskarpoj estas iuj el la celoj dum memorindaj piediradoj en la 793 kilometroj de oriento gis okzidento.

Paginte iom da mono al la registaro, oni ricevas piedirad-permesilon por viziti elektitan provincon, sole au kun akompanantoj.  Hoteloj au restoracioj povas trovigi survoje, sed mi sugestas ke vi kunportu ciujn bezonatajn ajojn.  Estu tamen preta kutimigi al la lokaj viv- kaj mangmanieroj.  Kaptu la okazon amikigi kun la lokaj popoloj, lerni kelkajn vortojn el ilia lingvo kaj uzi ilian salutmanieron.  Neniam rigardu viajn gastigantojn kiel anojn de bestogardeno, kaj neniam fiere montru vian ricecon.

Mi opinias ke la Nepala E-organizajo povas sufice bone arangi piediradan programon por esperantistoj.  Nepalo certe havas ion interesan por ciu naturama esperantisto kiu volas gui gian verdan belecon.

-Gim Jong Gin
=
 KULTURO
Sati-Sistemo por Bruligi vidvinojn


Cu oni povas imagi ke vidvino volus mortigi sin sur la stiparo de sia edzo?  Tio ne estis rara, sed parto de la ciutago gis antau 65 jaroj en Nepalo.  De antikva tempo, estis kutimo lau hinda religio ke se iu viro mortis, lia edzino kune finis sian vivon per sankta sinbruligado, tiel nomata sati.

Dum la evoluo de homo civilizacio, virinoj estis ciam subpremataj el socia, ekonomia, religia kaj politika vidpunktoj.  Ankau en aziaj landoj, virinoj ofte vivas kompatindan vivon.  Sati estas nur unu el multaj ruzaj teknikoj kiujn viroj elpensis por ensemi en virinoj la iedon ke ili ne havas vivon krom tio allasita de viroj.  Estas multaj similaj kutimoj en la mondo, sed eble gi estas la plej kruela.

Lau la kutimo, oni ne permesas al la vidvino ec plori post la morto de sia dezo.  Si devas resti kvieta kaj mediti, por ke sia mortinta edzu akiru luksan lokon en paradizo.  Kiam luksan lokon en paradizo.  Kiam viroj arangas la la stiparon por la kremacio, virinoj beligas la vidvinon kiel novan edzinon, per banado, kombado, smirado, vestado ktp.  Poste, pastroj faras specialan adoradon de la vidvino kvazau si estus diino.  Aliaj faras kvazau ili haltus sin por ke si ne plenumu sati.   Si devas siaparte diri ke la prospero de sia edzo pli valoras ol sia vivo, kaj estas do sia devo ke si oferu sian senvaloran vivon por li.  Oni preparas la funebran stiparon apud rivero, kaj la plej aga filo de la mortinto ekbruligas gin.  Tiam la vidvino devas iri al la brulanta stiparo, cirkauiri gin trifoje, saluti gin kaj fine grimpi sur gin kaj fine grimpi sur gin sen versi larmojn kaj sidi trankvile gis sia ekzisto estingigas.

La inteligentuloj, speciale bramanoj, ciam havis logikajn kialojn por la kutimo pretaj.  Lau hinda tradicio la edzino estas \"duonkorpo\" de sia edzo.  Se la edzo ne vivas, la vidvino ne indas vivi sen sia alia duono, kaj la bona metodo por liberigi sin estas sati.  Alia logikero estas jene:  La edzo ciam zorgas pri tio ke la edzino estu felica.  Li laboras kaj gajnas monon por si kaj aliaj membroj de la morto de sia edzo,  devas rekompenci tiun bonecon per tio, ke si zorgas pri lia eterna vivo en paradizo.  Si faras plej bone se si iras en paradizon kun sia edzo kaj helpas pri cio bezonata de li.  Tio estas la repago de la suldo kiun si prenis al si per la edzinigo.  Alia pli praktika logiko: Sekso estas unu el bazaj bezonoj de homoj.  Post la morto de sia  edzo, la vidvino ne povas satigi sin sekse, kaj morto pli bonas ol soifa vivo.  Do, religio ebligas al vidvinoj liberigi sin de tiu soifo.

En la 16a jarcento, kiam Rego Yognarendra Malla mortis, liaj 35 edzinoj kune faris sati.  En la 18-a jarcento, sati pli kaj pli oftigis.  La bramanoj trovis pli terurajn argumentojn por daurigi la kutimon.  Al virinoj estis donita la rajto fari cion ajn por certigi la tujan morton de vidvinoj.  Oni perforte devigis virinojn sekvi siajn edzojn; se ili ne pretis, oni preskau mortbatis ilin kaj jetis ilin sur la fajron.  La kruela moro ne mildigis gis Candra Samser, la tiama cefministro, faris legon kontrau gi en 1929.  Tamen antau nur kvin jaroj, la novajo aperis en jurnaloj ke iu bopatrino irigis sian bofilinon sur la stiparon.

-Razen Manandhar
    

enhavoj
Redaktante
Parlamenta Elekto \'94
Jomari Punhi
Junulara Gardeno
Nepalo – celo de Turistoj
La verkisto Diamond Samser
Koreio, mia sperto
=
BIOGRAPHIO

La verkisto Diamond Samser Rana
 

Unu el la plej influaj familioj de Nepalo estas la Rana-oj.  Ili ekaperis sur la nacia scenejo en 1846, kiam la unua Rana, Jang Bahadur, proprigis al si la povon, farante la regon nura pupo.  Post mallonga tempo li sangis sian familian nomon de Kunwar al Rana, atentigante tiamanire al sia pretendo esti pura ido de la militista kasto.

Inter liaj ambicioj estis tiu de atingi la gloron de la regfamilio, sen tamen subfali sub celon li klopodis, kun sukceso, arangi geedzigojn de siaj idoj al tiuj de la rega Sah-familio.  Por eviti ties dekadencon, li starigis sistemon, je la fino de cefministro transigis unue ne al liaj filoj sed al liaj fratoj kaj nevoj.

La rezulto estis periodo de malliberala regado plena je konspiroj.  Kiam, ekzemple, unu sekvanto de Jang, Rana Uddip Singh, minacis reversi la sistemon, dek sep fratoj de la Samser-branco de la familio lasis lin mortigi kaj kaptis la povon por si. 

Diamond Samser Rana estas ido de tiuj Samser-oj, sed unu kiu disvolvis sintenon kontraustarantan al tiu de liaj prapatroj.  Aktiva kaj en politiko subtenas demokratiajn principojn.  Nun li estas regardata kiel la unua vera kaj nun plej eminenta skribanto de historiaj romanoj en la nepala lingvo.  La periodo kiun li priskribas en siaj verkoj estas guste tiuj 104 jaroj de la regado fare de la Rana-oj.

 

Diamond Samser plenagigis en tradicia Rana-familio.  Rana-aj viroj estis plejparte oficiroj au oficistoj, kaj la patro de Diamond Samser ofter postenigis ekster la valo de Katmando- kio malhelpis la lernejan sukceson de lia filo.  Tiu tamen povisintime observi la morojn de la Rana-oj – scio kiu donis frukton kiam li komencis skribi pri antauaj membroj de la familio, unue keil oficiro mem, kaj poste en malliberejo, post kiam li, la unua Rana faranta tion, postulis la finon de la Rana-a regado.

La generala opinio estas ke Seto Bhag [La blanka tigro] estas la plej bona nepallingva historia romano gis nun skribita.  Jam tradukita en plurajn lingvojn, gi koncentrigas sur la destino de Jagat Jang, la filo de Jang Bahadur kaj sekve homo kies ambicioj estis tragike frakasitaj per la politiko de sia propra patro.  Aliaj du cefverkoj havas la titolojn Basanti (nomo de virino kies amanto devis suferi eklipson dum la leviganta potenco de Jang Bahadur kaj Satprayas [Klopodo pri boneco].

- Philip Pierce
=
 VIZITO
Koreio, mia sperto

Unue mi volas danki al la Universala Esperanto-Asocio, kiu invitis min partopreni en la 79a Universala Kongreso en Koreio.  Fakte por mi tio estis mia unua UK.  Kiam mi atingis Seulon, mi renkontis esperantistojn el 65 landoj, pro kio mi gojis tre multe.

Mi partoprenis en la solena inauguro kaj havis la sancon diri la saluton al kongresanoj por mia lando.  Devigite elekti inter la amaso da programeroj de la UK, mi decidis partopreni la Cseh seminarion kaj Cseh-kurson inter aliaj.  Tio montrigis tre utila por mi.  Mi partoprenis ankau aliajn programerojn kaj estis speciale aktiva dum tiuj rilataj al la azia agado.  Mi propagandis pri la Internacia Himalaja Renkontigo, kiu okazos de la 26a de februaro gis la 9a de marto 1995 en Nepalo.

Tuj post la Universala Kongreso mi partoprenis en la 28a ILEI Konferenco, kaj tuj post tiu en la Internacia Junalara Kongreso dum 4 horoj.  Samtage la membroj de la azia karavano ekiris sur prelegvojago en diversaj urboj, nome Teajon, Kwangu, Teagu kaj Pusan.

La Teajon Expo \'93 estis belega.  Ni gojis tre multe dum la vojago en Koreio.  Bedaurinde ni ne havis sancon viziti la oficejon de la Korea Esperanto-Asocio, ankau se ni vizitis esperantajn klubojn de la plej grandaj urboj de Koreio. Ciuj esperantistoj de Koreio estas aktivaj, sed mi pensas ke la esperanta movado en Teagu estas aparte forta.

Kiam ni finis la prelegvojgon en Koreio, ni vojagis de Pusan per sipo al Simonoseki (Japanio).

(\'Japanio, Mia Sperto\' en la venonta numero)

-Mukunda Rag \'Pathik\' 

Tuesday, 02 December 2014 00:00

Montejo 05

Written by

Redaktante

Adiauante multajn eventojn de la pasinta jaro kaj akompanate de aliaj pli persistaj, ni denove eniras novan jaron.

Malgrau tio, ke la konflikto inter demokratoj kaj kontrauuloj en Rusio sajnis esti decidita per sangla batalo, la politika maltrankvilo tamen fakte dauras kiel kvazaua nenuligebla parto de la reformpreceso.  Ankau en la eks-Jugoslavio oni emas atendi – cu trompite? – ke decidiga fino de la konfliktoj venu per milita venko. La multjardeka disputo inter la Hinda Unio kaj Pakistano pri Kasmir igas siaparte iom pli varma nuntempe.  Kaj alia malforgesenda problemo, kiu flagras nun pli okulfrape: la debato pri la sendependeco de la pralogantoj de  Australio.  Ni, la redaktantaro de Montejo, esprimas la esperon, ke la nova jaro alportos taugojn rimedojn por plibonigi tiujn kaj aliajn similajn situaciojn.

Kiel Esperantistoj, ni sentas kontentecon kaj fierecon pri la rezolucio koncernanta Esperanton aprobita de UNESKO dum gia 27a sesio.  Kiel Azianoj, ni atendas kun la samaj sentoj la ci-jaron Universalan Kongreson.

Fine, ni dankas al ciu leganto de Montejo pro via dauro intereso kaj valoraj helpoj kaj sugestoj.  Ni deziras al vi ciuj felican novan jaron 1994!
=
FESTIVALO
    
Sivaratri

Sivaratri estas unu el la plej carmaj festivaloj por hinduoj.  La festivalo okazas ciujare en la novluna nokto de la monato de februaro au marto.

Dum la tago de la festivalo, de trua manteno gis nokto, amaso da pilgrimantoj (ankau de Bharato venas miloj) iras al la templo de Pasupatinat (au Sivo), la dio de detruo kaj morto.  La adorantoj direktas sin al la templo post bano en la malvarma akvo de la Bagmati rivero.  Antau la templo ili interpusigas por ekhavi la sancon vidi la vizagon de la dio.  Sukcesinte, ili au restas apud la templo au iras en la proksiman arbaron.

La nokto estas brua kaj brila pro la kantado kaj dancado cirkau diverslokaj fajroj.  La fidelaj devas ne dormi, kaj ili pelje uzas narkotikojn kutimo kiu havas la sankcion de Sivo.  En la tuta lando hinduoj fervore pregas al Sivo ci-tage por ke li lasu ilin eniru paradizon post la marto.  Ankau en Bharato oni celebras Sivaratrion diversforme lau lokaj kutimoj.

- Razen Manandhar 
=
Aidoso Regas Nepalon

La homaro antau longe konkeris ja la lunon, sed en la jaroj post tiu evento aliaj aferoj prezentis sin por insturi al gi la humilecon.  Unu el ili estas la malsano nomata aidoso, kiu estas trovita unuafoje antau unu dekjaro kaj baldau farigis defio al la moderna scienco.  Aidoso, nun tre fifama kaj timata, vojagis kiel mondturisto de Afriko al Ameriko, kaj de Europo al Azio.  Finfine gi alvenis sudaziajn landojn.  La viruso de aidoso estas tiel insida ke neniu sajne povas malhelpi gin penetri ec la plej isolitajn lokojn de la mondo.  Transirante de korpo al korpo, la viruso de aidoso estas nun internacia.

Aidoso atingis ankau Nepalon, kie gi estis unuafoje rimarkita, en eksterlandano, en julio 1988.  Nepalanoj, kiuj plejparte restas fidelaj al la vivmaniero de la dekoka jarcento, frontas nun la teruran minacon de la finjaroj de la dudeka jarcento.  Lau la Projekto por la Kontrolado kaj Antaumalhelpado de Aidoso, la sercado de homoj portantaj la aidosan viruson en Nepalo igis iom pli vigla post 1988.  Gis novembro 1993 185 tiaj viktimoj (89 viroj kaj 96 virinoj) estis trovitaj inter cirkau 95.000 ekzamenintaj.  En tiu ci grupo 24 estis jam seroze malsanaj.  Ankau lau la raporto, la nombro da viktimoj kreskas je ducent procento ciujare.

La pordo estis malfermita al aidoso en Nepalo unue de prostitutinoj revenintaj de prostituenjoj en la Hinda Unio, kaj due por la donaco de sango.

Ciujare proksimume dek mil nepalaj virinoj estas venditaj al bordeloj en la Hinda Unio.  Se ili tie infektigas per aidoso, ne estas permesate al ili plu logi en la prostituejoj.  Ili do revenas Nepalon, tiel estigante la unua pordo por kiu aidoso eniras la landon.

Dudeknaujara Anju estas unu le la virinoj senditaj for de sia prostituejo en Bombay.  Nun si logas sola en la monteta vilago Melamci norde de Katmando kaj funkciigas alkoholajejon. Si estis vendita de sia kuzo je 30.000 rupioj (600 usonaj dolaroj), kiam si estis dekkvinjara.  Si diris ke si devis kontentigi cirkau tridek personojn ciutage, kaj la mono ricevita estis po inter kvin kaj tridek rupioj.  Kiam la viruso de aidoso estis trovita en sia sango, si devis forlasi sian enspezfonton kaj reveni Nepalon, kunportante la viruson kiel “donacon” al sia naskiglando.

Nepalanoj kiuj vojagas eksterlanden por labori au kun alia celo povas havi kelktempan rilaton kun personoj infektitaj per aidoso.  Reveninte hejmen, ili kun granda fiero diras cion imageblan al amikoj pri siaj spertoj kun fermadaj landanoj.  Sed ankau ili povas farigi kondukilo de malamatajo.

Nu, en Nepalo ne estas kutimo ke oni acetas sangon por spari monon.  Pro tio povas ofte okazi ke tiaj revenintaj el eksterlando, donacante sangon envere donacas morton, prenantan la formon de aisodo.  Bedaurindas ke en Nepalo ne ciuj malsanulejoj ekzamenas sangdonacojn.  Pro tio aidoso tre facile ricevas vizon al Nepalo.

Lau la supre menciita raporto, inter la viktimoj de aidoso estis du virinoj kiuj malsinigis kauze de la senatenteco de siaj edzoj.

La manko de edukado certigas ke viktimoj de aidoso pli kaj pli kreskos en Nepalo, gis la malsano regos kiel diktatoro.

“Granda problemo venas de eta plezuro.”

- Dipendra Piya 
=
KULTURO

Mit

Amikeco – tiun ci vorton oni tre ofte uzas en Esperantujo.  Kiel tiu, amikeco estas io, kio interligas rasojn, kulturojn, lingvojn au landojn.  Sed amikeco povas esti diversgrada.  En Nepalo la plej profunda grado nomigas mit.

La kutimo de mit estas preskau tiom malnova kiom estas la civilizacio.  Oni povas trovi ekzemplojn de mit ec en la hindua mitologia rakonto Ramayana.

Mit signifas simple ‘amikon,’ sed la vorto posedas sanktan auron.  Neniu rigardas la mit-rilaton kiel bagatelajon.  Tio estus peko.  Kiam du personoj decidas farigi mit-amikoj, ili cesas nomi sin ec per antaunomoj, estante devigitaj uzi la nomon mitgju (au mitini inter virinoj).  Ili intimigas kvazau ili estus membroj de la sama familio.

Kutime oni eniras mit-rilaton kun iu homo de la sama ago, sekso, sociekonomia nivelo, religio, kasto kaj ideologio, sed ne nepre.  Kelkaj preferas alikastanan pli ol samkastanan mit-amikon.

Cu viroj au virinoj, kiam oni kunigas por esti mit, oni devas sekvi bone konatan proceson.  Oni “geedzigas,” kvazau la unu mit estus viro kaj la alia estus virino.  Trumpetistoj estas dungitaj kaj festoj okazigitaj.  Malgrau tio, ke la tuta afero sajnas havi iom absurdan aspekton, kaj iuj povus ekpensi ke la mit-amikoj estas samseksemuloj, preskau neniu alia ceremonio estas regardata tiel serioza kiel gi.

Bedaurinde, nuntempe la kutimo de mit malrapide malaperas.  La vero estas ke gi postulas senton de la sankteco de la rilato – senton tre malfacile subteneblan en la moderna mondo.  Homoj nun parolas pri mit tre malserioze (estis iam tempo kiam mit-uloj diris, “Mia edzino estas la edzino ankau de mia mit”!). Nun oni emas kunigi per mit-rilato pro politikaj konvinkoj au pro tio, ke oni havas la saman nomon.

Mia nomo estas Maja Rai (mi estas virino).  Do, se iu el vi havas intereson esti mia mit, bonvolu ... Por mi, ago, religio au socia nivelo, kaj ec sekso ne gravas.  Tempo sangigas – mi scias ke finfine mit estas mit.

- Maja Rai 
=
Mi, la Poeto

Haribhakta Katuwal (1935-1980)

Post la eksciteco de sia sercado
Mia koro vundita pro l’amara devo de perdado
Hodiau ne volas verki poemon.
Supozeble tial, nerciso!
Anstatau via rideto, nun antau miaj okuloj
Dancas la melankolia vizago de tiu maljuna sinjoro
Kiu vicatendis hierau dum horoj, sed vespere
Reiris hejmen, svingante malplenan kerosenujon.
Estus bone se mi ne estus poeto kaj
Povus esti keroseno pleniginda en ujon,
Povus bruli por la kuirado en iu domo de mia lando,
Povus ekbriligi la vizagon de iu malgaja maljunulo...
Sed narciso!
Mi igis poeto, kiu solvas neniun problemon de mia lando,
Kiu implikigis nur en vian rideton.

La poeto estis indigeno de Assam (provinco de Bharato kie logas multe da nepalanoj), kaj lia amo de la nepala lingvo instigis lin veni al Nepalo.  Li verkis poemojn kaj kultivis ankau aliajn genroj.  Elspezinte sian posedajon por la eldonado de libroj, li mortis juna kaj malrica.

Tradukis – Razen Manandhar 
=
La Templo de Cangu Narajan

Oni ne troigas kiam oni diras ke Nepalo estas subciela muzeo kun nekalkulebla amaso da temploj kaj stupoj.  La valo de Katmando (inkluzivante la cefurbon Katmando kaj la proksimajn urbojn Patan kaj Bhatkapur) estas aparte plena je historiaj konstruajoj.

Unu el la plej elstaraj monumentoj de la valo estas Cangu Narajan.  La juna rego Mandev konstruigis gin en la kvina jarcento por felicigi sian patrinon.  La  templo posedas idolon de Naraja (au Visnu, lau hindua kredo la prizoganto de la mondo).  Ekster la templo staras turo sur kion la rego enskribis liston de siaj venkoj.  La turo enskribis liston de siaj venkoj.  La turo atestas ke la templo datigas de la kvina jarcento.  Tiu ci do estas la plej malnova konstruajo de Nepalo.

La du-etaga templo estas impone dekorita en stono, ligno kaj metalo.  Gi havas nau belajn pordojn – po tri en tri el la kvar flankoj – kovritajn de metaloj.  La lignaj apogiloj sub la tegmento elmontras la dek inkarnigojn de Visnu lau hindua mitologio.  Ekster la templo, la nau pordoj estas gradataj de po du mitologiaj bestoj similaj al leonoj, kaj la templo estas cirkauigita de diversaj turoj kaj iloj uzataj de Narajan kaj aliaj dioj.

Ne nur la templo sed ankau gia loko estas bela: unu monteto 5 kilometrojn nordoriente de Katmando.  Inter la vidindajoj estas serpentanta alirvojo kaj ciam brilanta Himalajo.

- “Susil” Tulsio 
=
Patan, la Najbara Urbo de Katmando

Patan estas unu el la tri cefaj urboj de la valo de Katmando. Situanta tri kilometrojn sudoriente de Katmando trans la Bagmati rivero, gi lau tradicio estis fondita en 229 p.K. dum la regno de Vira Deva.  Gia formo estas cirkla, kaj en la kvar cefaj direktoj trovigas grandaj budhismaj teramasoj, kiujn onidire Asoko la imperiestro de Bharato antau pli ol du miljaroj, lasis konstrui dum sia vizito en la valo.

La urbo kreskigis sub la influo kaj de Hinduismo kaj de Budhismo: pli ol duona mil da hinduismaj temploj kaj la sama nombro da budhismaj cajtjoj atestas la simbiozon tie de la du grandaj religioj.  Krome staras diversloke monahejoj kaj tranoktejoj por pilgrimantoj.

La kulmino de la urbo disvolvigo okazis dum la Malla periodo (de la 11a gis la 18a jarcento), kiam la centra kvartalo, nomata Durbar Placo, atingis sian hodiauan imponan formon.  Inter la tieaj sanktejoj estas la templo de Krisno, konstruita en la 16 jarcento sub Rego Siddhi Narsingha Malla. Sur unu el giaj 21 pinakloj estis enskribita la antaudirajo, ke la vera morto de la rego okazos nur post kiam la pinaklo falos surteren.  Tiu fakte falis kvar jarcentoj post la forpaso de la rego, kaj lia morto estis agnoskita de la popolo nur tiam.

Simila kredo ekzistas pri Rego Yoga Narendra Malla (la nepo de Siddhi), kiu lasis konstrui antau la Degutale templo kolonon kronitan de statuoj de li kaj lia filo.  Sur lia kapo sidas birdfiguro, kiu signos la mordon de la rego per tio, ke gi forflugos.  Gis nun tio ne okazis, kaj servistoj ciuvespere ankorau pretigas la liton por la rego.

Unu poeto skribis antau du jarcentoj ke Patan havas cielan aspekton, estante plena je la cantado de himnoj kaj je kantado, dancado kaj amuzigo, tiel ke la dioj rivalas pri la rajton malsupreniri gui cion tion.

La hodiaua urbo malgajnis parton de sia antaua allogeco, sed vagante tra giaj vojoj, oni tamen povas multloke rekapti senton de gia pasinteco.

  - Philip Pierce 
=
Agadoj kaj vizito

La Unua Datreveno de Montejo

Okazis la unua datreveno de Montejo la 11an de septembro 1993.  Mukunda Pathik (la prezidanto de NespA).  Shreee Prasad Srestha kaj Baikuntha Maskey (perantoj), Philip Pierce (la lingvokontrolanto), Marko Oni, Bisnu Ratna Sakja kaj Ganga Malla esprimis siajn ideojn pri Esperanto kaj la rolo ludata de Montejo en la diskonigado de Nepalo tra la mondo.  Diperndra Pija, la cefredaktanto, prezentis la jarfinan raporton.  Razen Manandhar, la redaktanto kaj desegnanto, prezidis la programon.
 
Esperanto Klubo en Patan

Nepalo havas novan centron de Esperanto en Patan.  La 15an de decembro 1993 la estro de la loko komitato, Dilip Josi, inauguris la Klubon Esperantistan de Patan (KEP).  La dato ne estis hazarde fiksita, car samokaze oni povas gaje festi la Zamebhof Tagon.

La nova klubo celas kunigi komencantojn kaj progresantojn, kaj kuragigi ili uzi Esperanton kaj disvastigi sian scion en Patan.

La estraro konsistas el: prezidanto – Razen Manandhar, vicprezidanto – Vigaja Krisna Srestha, sekretario – Kabindra Sakja, kasistino – Dibja Bagracarja; aliaj aroj – Hari Dangol, Kiran Bhai Bagracarja, Dharma Rag Sakja, Gjan Bahadur Mahargan, Asok Srestha, Subhadra Sakja kaj Sobhana Bagracarja.

La adreso : Klubo Esperantista de Patan, P.O. Box 368, Patan (Lalitpur), Nepalo.
Esperantaj Kursoj

Dum la monatoj de januaro kaj februaro 1994 du Esperantaj kursoj estis kondukitaj de NespA kaj de la Klubo Esperantista de Patan.  En Katmando, Bharat Ghimire kaj Philip Pierce, kaj en Patan Razen Manandhar, instruis po cirkau dek komencantojn.

 

Vizitoj


¶     S-ino Georgette Tourette de Lyon, Francio, venis Nepalon la 8an de decembro 1993 kaj restis gis la 20a.  Si rondkvojagis la antikvajn templojn de Katmando kaj la belajn montojn en la proksimeco de Pokhara.

¶     S-ro Sato Ejgi de Sapporo, Japanio, vizitis Nepalon de la 26a de augusto gis la 6a de septembro 1993.  Li estas redaktaro de Fronto.

¶     S-ro Gim Jong Gin, dumviva membro de UEA kaj aktivulo de KEA, venis Nepalon en la lasta kvarono de 1993 precipe por gui la Himalajan.  Li agrable pasigis cirkau unu monaton piedvagante en montaj lokoj.

¶     S-ino Faris Tan, juna Esperantisto de Singapura Esperanto Asocio, vizitis Nepalon kaj dum nau tagoj piedvagis kun kelkaj neesperantistaj amikinoj en la regiono de Langtang.